Maart 2026
De traditionele aanpak ‘Letter van de week’ wordt nog altijd veel gebruikt in kleutergroepen. Het idee is dat jonge kinderen systematisch met letters in aanraking komen, zodat ze halverwege groep 2 ongeveer zes letters kennen en aan het einde van groep 2 twaalf (Van Druenen et al., 2017). Toch blijkt uit internationale literatuur dat deze aanpak weinig effectief is voor het ontwikkelen van letterkennis (Sunde et al., 2020). Wat zijn de beperkingen van deze aanpak – en wat werkt beter?
Tempo
Met één letter per week ligt het tempo te laag. Pas in het voorjaar zijn alle letters behandeld, wat traag is, vooral voor kinderen die al enkele letters kennen. Onderzoek toont aan dat er grote variatie bestaat in letterkennis bij jonge kinderen; sommige kleuters herkennen al meerdere letters, bijvoorbeeld uit hun eigen naam (Jiménez et al., 2024).
Voor kinderen met beperkte letterkennis is systematische herhaling cruciaal. Herhaling bevordert automatisering (Sunde et al., 2020). Binnen de aanpak ‘één letter per week’ ontbreekt die herhaling.
Vadasy & Sanders (2021) laten zien dat een versnelde aanpak effectiever is dan een langzame: 15 letters in vijf weken leverde meer letterkennis op dan 10 letters in dezelfde periode – vooral bij risicoleerlingen en meertalige kinderen. Ook Mesmer & Hilden (2025) adviseren om drie tot vijf letters per week aan te bieden, zodat alle letters vóór december geïntroduceerd zijn.
Praktische implicaties voor school
– Bied letters versneld aan en observeer welke leerlingen extra oefening nodig hebben.
– Plan korte, gerichte oefenmomenten; besteed 10-20% van de instructietijd aan herhaling van eerder aangeboden letters (Archer & Hughes, 2011).
– Letterkennis bestaat uit meerdere componenten: letternaam (el), klank (l) en de visuele vorm. Instructie die zich richt op deze drie componenten, is het meest effectief (Lonigan & Burgess, 2024).
– Integreer oefeningen voor fonemisch bewustzijn met letters, want auditieve vaardigheden gekoppeld aan zichtbare letters versterken het fonemisch bewustzijn (Erbeli et al., 2024).
– Stimuleer spontaan spellen; dit draagt bij aan zowel letterkennis als fonemisch bewustzijn (Odink, 2024).
Een andere effectieve manier is print-referencing, een instructietechniek waarbij je tijdens het voorlezen expliciet de aandacht van kleuters richt op de tekst. Dit bevordert letterkennis, fonologisch bewustzijn en begrip van geschreven taal (Van Dijken, 2023).
Een voorbeeld van print-referencing in de praktijk:
1. Kies een bekend prentenboek en bepaal de doelletter.
2. Scan een bladzijde en toon deze op het digibord.
3. Lees de bladzijde voor en wijs op de geschreven tekst: “Kijk, dit woord begint met m en maakt de /m/-klank.” Hiermee benoem je de relatie tussen letter en klank.
4. Verzamel samen woorden uit het boek met de doelletter. Laat de kleuters de letter zoeken en de bijbehorende klank uitspreken.
Thuis en school
Letterkennis wordt sterker ondersteund wanneer ouders thuis actief betrokken zijn. Een aantal voorbeelden:
– Interactief voorlezen: Laat ouders met hun kind woorden zoeken met de doelletter en deze bespreken tijdens het voorlezen. Dit bevordert letterkennis en fonologisch bewustzijn sterker dan alleen voorlezen (Batista Rocha & Da Mota, 2023).
– Letters zoeken: Kinderen leren letters beter wanneer ze deze in hun omgeving tegenkomen (Neuman & Roskos, 2025). Laat kinderen op verpakkingen, labels en in boeken de doelletter zoeken.
– Activiteiten en omgeving: Een rijke thuisomgeving versterkt letterkennis, motivatie en betrokkenheid (Hayes et al., 2025). Laat kinderen activiteiten met letters vastleggen, bijvoorbeeld door foto’s te maken van dagelijkse ervaringen: schommelen, steppen of spaghetti met saus als de letter ‘s’ centraal staat.
Tot slot
Alle letters worden uiteindelijk aangeboden – ook minder frequente letters als c, q en x. Begin met frequente letters, letters uit de eigen naam en letters met een duidelijke klank. Letters met een duidelijke klank, zoals m, zijn makkelijker te koppelen aan woorden en geluiden. Minder frequente letters introduceer je later, met extra herhaling en in een betekenisvolle context, bijvoorbeeld via print-referencing (Piasta et al., 2022).
Referenties
– Archer, A. L., & Hughes, C. A. (2011). Explicit instruction: Effective and efficient teaching. New York, NY: Guilford Press.
– Batista Rocha, K., & da Mota, M. (2023). Does shared reading between parents and children affect the development of emerging literacy? Journal of Early Childhood Literacy.
– Erbeli, F., Rice, M., Xu, Y., Bishop, M. E., & Goodrich, J. M. (2024). A meta-analysis on the optimal cumulative dosage of early phonemic awareness instruction. Scientific Studies of Reading. https://doi.org/10.1080/10888438.2024.2309386
– Hayes, C., Murnan, R., & Bequette, S. (2025). Family, culture, and literacy: Unlocking the power of home for early literacy achievement. Early Childhood Education Journal. https://doi.org/10.1007/s10643‑025‑01986‑9
– Jiménez, M. V., Yumus, M., Schiele, T., Mues, A., & Niklas, F. (2024). Preschool emergent literacy skills as predictors of reading and spelling in Grade 2 and the role of migration background in Germany. Journal of Experimental Child Psychology, 244, 105927. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2024.105927
– Mesmer, H. A. E., & Hilden, K. (2025). Accelerating alphabet knowledge: Implications for early literacy instruction. The Reading Teacher.
– Neuman, S. B., & Roskos, K. (2025). Print awareness in early childhood: Environmental print and literacy growth. Reading Research Quarterly. Advance online publication.
– Odink, H. Spontaan spellen. Bouw aan een stevige basis bij het jonge kind. Boom.
– Lonigan, C. J., & Burgess, S. R. (2024). Preschool emergent literacy skills as predictors of reading and spelling in Grade 2 and the role of migration background in Germany. Journal of Experimental Child Psychology, 240, 105927.https://doi.org/10.1016/j.jecp.2024.105927
– Piasta, S. B., Park, S., Fitzgerald, L. R., & Libnoch, H. A. (2022). Young children’s alphabet learning as a function of instruction and letter difficulty. Learning and Individual Differences, 93, Article 102113. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2021.102113
– Sunde, K., Furnes, B., & Lundetrae, K. (2020). Does introducing the letters one by one improve letter knowledge in kindergarten? Reading and Writing, 33(7), 1681–1704.
– Vadasy, P. F., & Sanders, E. A. (2021). Efficacy of alphabet instruction for at-risk kindergarten students: A comparison of fast- and slow-paced approaches. Reading and Writing, 34(4), 923–948.
– Van Dijken, M. J. (2023). Print referencing during e‑storybook reading on a SMART board for kindergartners to promote early literacy skills. Reading and Writing, 36(1), 97–117.https://doi.org/10.1007/s11145‑022‑10304‑3.
– Van Druenen, M., Gijsel, M., & Scheltinga, F. (2017). Letterkennis in groep 2: Normering en onderwijsimplicaties. Pedagogische Studiën, 94(3), 175–190.